ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ

ਪਰੰਪਰਾ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1270 ਵਿੱਚ ਨਰਸੀ ਵਾਮਨੀ ਵਿਖੇ, ਦਰਜ਼ੀ ਦਾਮਾਸ਼ੇਟੀ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਗੋਣਾਬਾਈ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਗਤ ਜੀ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਉਹ ਮਰਾਠੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੱਲਾਂ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਾਬਾਈ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਬੱਚੇ ਸਨ। ਸੰਤ ਗਿਆਨਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਉਹ ਪੰਢਰਪੁਰ ਦੇ ਵਿੱਠਲ ਵੱਲ ਮੁੜੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦਿਨ ਭਜਨ ਗਾਉਂਦਿਆਂ ਬਿਤਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੰਮੇ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਘੁਮਾਣ ਵਿਖੇ ਵੀਹ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ। ਉੱਥੋਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਸਥਾਨ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ, ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਸਦਾ ਕੌਰ ਨੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਵਾਈ।[EoS][Macauliffe]

BaniDB ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਅੰਗ 345 ਤੋਂ ਅੰਗ 1351 ਤੱਕ ਸੱਠ ਸ਼ਬਦ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਮੂਹ ਭੈਰਉ (12), ਗੋਂਡ (7), ਆਸਾ (5), ਧਨਾਸਰੀ (5) ਅਤੇ ਰਾਮਕਲੀ (4) ਵਿੱਚ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਗਉੜੀ, ਗੂਜਰੀ, ਸੋਰਠਿ, ਟੋਡੀ, ਤਿਲੰਗ, ਬਿਲਾਵਲ, ਮਾਲੀ ਗਉੜਾ, ਮਾਰੂ, ਬਸੰਤ, ਸਾਰੰਗ, ਮਲਾਰ, ਕਾਨੜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ।

ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਰੱਬ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪਹਿਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਗ 487 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਪੜਾ ਛਾਪਣ ਵਾਲੇ ਨਿਮਾਣੇ ਭਗਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨੇ ਅਨਮੋਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਅੰਗ 487 ਅਤੇ ਅੰਗ 1106 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਗ 1375 'ਤੇ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੇ ਸਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਗੱਲਬਾਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।[DB][EoS][EoS][EoS]