ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ

ਇਸ ਨਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਇਸ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਕਿ ਜੋ ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਚੰਗੇ ਜਾਣੂ ਸਨ। ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1267 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਵੀ ਇਹੀ ਸਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਾਲ, ਕਈ ਹੋਰ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਯੁੱਧਿਆ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ।

ਪੰਢਰਪੁਰ ਅਤੇ ਬਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਤੋਂ ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਇੱਕ ਕਥਾ ਵੀ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰੱਬ ਨੇ ਸਾਧੂ-ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਜੀ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਇੱਕ ਸੇਵਕ ਭੇਜਿਆ, ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਦੰਤ-ਕਥਾ ਹੈ।

ਅੰਗ 1375 'ਤੇ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੇ ਸਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਝਿੜਕਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੱਥ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਹਿਰਦਾ ਰੱਬ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ।[EoS][Macauliffe][DB]

BaniDB ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਅੰਗ 92 'ਤੇ, ਦੋ ਗੂਜਰੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗ 525 ਅਤੇ 526 'ਤੇ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਧਨਾਸਰੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗ 695 'ਤੇ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਸਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਧਨ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਨੂੰ ਭੁੱਲੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੂਜਰੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਬਦ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਹਿਰਦਾ ਮੈਲਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬਾਹਰੀ ਭੇਖ ਅਤੇ ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ। ਦੂਜਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਖ਼ਿਆਲ ਹੀ ਅੱਗੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਘੜਦੇ ਹਨ। ਧਨਾਸਰੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਹੀ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰੇ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ।[DB][EoS]