ਸਿੱਖ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਗੋਇੰਦਵਾਲ
ਅਕਬਰ ਦੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਫੇਰੀ
ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਗ੍ਰੰਥ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਛਕਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਭੇਟ ਕੀਤੀ; ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਮੁਗ਼ਲ ਰਿਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।
ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਵਾਲਾ ਹੈ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ ਅਕਬਰ ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੱਕ ਜਾਣ ਲਈ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜੇ ਵਿਛਾਏ, ਅਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਗਿਆ। ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਜੋੜਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਜਾਂਦਿਆਂ ਮੁਗ਼ਲ ਅਤੇ ਪਠਾਣ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਦਸਤੇ ਨਾਲ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚੋਂ ਭੋਜਨ ਛਕੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੋਟੇ ਚੌਲ ਖਾਧੇ।
ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਰਸੋਈ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਭੇਟ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਅਤੇ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦੀਆਂ ਜਾਗੀਰਾਂ ਕਰਤਾਰ ਵੱਲੋਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਭੇਟਾ ਉਸੇ ਦਿਨ ਖ਼ਰਚ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੋਵੇਂ ਫਿਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਹੈ?
ਕਈ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇਹ ਸਾਖੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੋਈ ਨੇੜਲਾ ਸੁਤੰਤਰ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ।
ਕੀ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਪੜ੍ਹੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਹੀਂ। ਮੂਸਵੀ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਕਬਰਨਾਮਾ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਨਵੰਬਰ 1598 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅਕਬਰ ਦੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਪਹਿਲੀ ਫੇਰੀ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਮੁਗ਼ਲ ਰਿਕਾਰਡ ਦੀ ਛਾਣਬੀਣ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਦਿੱਤੇ ਸਾਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿੱਖ ਲੇਖਕਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਕੋਈ ਤਾਰੀਖ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਅਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 1598 ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਜ ਫੇਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਯਾਦ ਹੋਵੇ।
- ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜਫੇਰੀ ਅਤੇ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।[EoS]
- ਬਾਅਦ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਪੂਰੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਠੁਕਰਾਈ ਗਈ ਜਾਗੀਰ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ ਕੀਤੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।[Macauliffe]
- ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਨੂੰ ਜਾਗੀਰ ਦੇਣ ਦੇ ਸੁਝਾਅ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਭਾਈ ਬੱਲੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।[EoS]
- ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜਫੇਰੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸਵਾਲ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸਿੱਖ ਆਏ।[Gupta]
