ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਰਾਇ ਜੀ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਪੁੱਤਰ ਦੀ ਚੋਣ
ਰਾਮ ਰਾਇ ਜੀ ਨੇ ਤੁਕ ਬਦਲੀ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਤੁਕ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਜੋ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਨਿਰਾਦਰੀ ਕਰਦੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ, ਰਾਮ ਰਾਇ ਜੀ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।
ਇਹ ਬਿਰਤਾਂਤ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਸੰਖੇਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਰਾਇ ਜੀ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਵਿਖਾ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕਿਰਪਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾ ਕੀ ਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਤੁਕ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਫ਼ਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੀ ਕਬਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਘੁਮਿਆਰ ਦੇ ਹੱਥ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਭਾਂਡੇ ਅਤੇ ਇੱਟਾਂ ਘੜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੜਦਿਆਂ ਚੀਕਦੇ ਹਨ।
ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅਪਮਾਨ ਜਾਪਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੜਨ ਨੂੰ ਨਰਕ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਰਾਮ ਰਾਇ ਜੀ ਨੇ ਝੱਟ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲਾਪਰਵਾਹ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਾਠ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨਹੀਂ, ਬੇਈਮਾਨ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਦਰਬਾਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਮ ਰਾਇ ਜੀ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।
ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਿਆ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਨੂੰ ਡੂੰਘੀ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਸਕ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਮੋੜੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਰਾਇ ਜੀ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਮਿਲੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦਾ ਨਾਂ ਪਿਆ।
ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਹੈ?
ਕਈ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇਹ ਸਾਖੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੋਈ ਨੇੜਲਾ ਸੁਤੰਤਰ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ।
ਤੁਕ ਆਪ ਆਸਾ ਕੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਦਰਬਾਰ ਵਾਲੀ ਗੱਲਬਾਤ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਿੱਖ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੈ। ਰਾਮ ਰਾਇ ਜੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸੀਆਂ ਕਰਾਮਾਤੀ ਸਾਖੀਆਂ ਉਸੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਪੰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਖਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
- ਬਾਅਦ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਬਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਘੁਮਿਆਰ ਬਾਰੇ ਆਸਾ ਕੀ ਵਾਰ ਦੀ ਤੁਕ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਰਾਇ ਜੀ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੀ ਥਾਂ ਬੇਈਮਾਨ, ਭਾਵ ਬੇਵਫ਼ਾ, ਪੜ੍ਹਿਆ।[EoS]
- ਬਾਅਦ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਗ਼ਲਤ ਪਾਠ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਨਾਲ ਗਏ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਖ਼ਬਰ ਭੇਜੀ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਰਾਮ ਰਾਇ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਜ਼ੂਰ ਆਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।[EoS]
- ਬਾਅਦ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਇਹ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਰਾਇ ਜੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਰਾਜ਼ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। (pp. 308-309)[Macauliffe]
