1630 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ
ਪੈਂਦਾ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਇੱਕ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਪਠਾਣ ਪੈਰੋਕਾਰ ਇੱਕ ਤੋਹਫ਼ੇ ਅਤੇ ਚੋਰੀ ਕੀਤੇ ਬਾਜ਼ ਕਾਰਨ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੈਂਦਾ ਖ਼ਾਨ ਇੱਕ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਅਨਾਥ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਪਾਹੀ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। 1635 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ 'ਤੇ ਚਿੱਤਰ ਸੈਨ ਨਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੋਹਣਾ ਘੋੜਾ, ਚਿੱਟਾ ਬਾਜ਼, ਕੀਮਤੀ ਚੋਗਾ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਭੇਟ ਕੀਤੀ। ਬਾਜ਼ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪੈਂਦਾ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ। ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਜਵਾਈ ਅਸਮਾਨ ਖ਼ਾਨ ਤੋਹਫ਼ੇ ਆਪ ਲੈ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਨਿਕਲਿਆ, ਅਤੇ ਚਿੱਟਾ ਬਾਜ਼ ਵੀ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਆ ਗਿਆ।
ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਖ਼ਾਨ ਗੁਰੂ ਜੀ ਅੱਗੇ ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਕਰ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਜੀ ਅਸਮਾਨ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਪਿੰਡ ਗਏ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆਏ। ਪਾਜ ਖੁੱਲ੍ਹਣ 'ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਖ਼ਾਨ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਨਾਲ ਜਾ ਰਲਿਆ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਫ਼ੌਜਦਾਰ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਲੜਾਈ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨ ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਮਾ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਢਾਲ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਛਾਂ ਕੀਤੀ।
ਦਬਿਸਤਾਨ ਸਾਧ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਤੋਂ ਸੁਣੀ ਸਾਖੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ 'ਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਰ ਰੋਕ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਵਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਜਿਹੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਢੰਗ ਵਿਖਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਤਾਦ ਦਾ ਵਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ, ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ।
ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਹੈ?
ਇੱਕ ਨੇੜਲਾ ਸਰੋਤ ਇਸ ਸਾਖੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜਾ ਸੁਤੰਤਰ ਸਰੋਤ ਵੀ ਸਹਿਮਤ ਹੈ।
ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਪੈਂਦਾ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਦਬਿਸਤਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਦਾ ਝਗੜਾ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਅਦ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਬਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਨਮੂਨੇ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।
- ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾਇਹ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੀਰ ਬਦੇਹਰਾ ਅਤੇ ਪੈਂਦਾ ਖ਼ਾਨ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ ਵਾਲੀ ਸਾਖੀ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। (p. 16)[Src]
- ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜਇਹ ਬਾਜ਼ ਦਾ ਝਗੜਾ ਅਤੇ ਭੱਟ ਵਹੀ ਦੀ 26 ਤੋਂ 28 ਅਪ੍ਰੈਲ 1635 ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।[EoS]
- ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜਇਹ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਝੜਪ ਲਈ 26-27 ਅਪ੍ਰੈਲ 1635 ਦੱਸਦਾ ਹੈ।[EoS]
- ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਜਾਣ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈ।[EoS]
