1849 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ
ਸਿੱਖ ਪਰਵਾਸ
ਸਿੱਖ ਪਹਿਲਾਂ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨੀਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਗਏ। ਅੱਜ ਕੈਨੇਡਾ, ਬਰਤਾਨੀਆ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਸਲਵਾਦ, ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ, 1984 ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਧਦੇ ਸਥਾਨ ਨੇ ਘੜਿਆ ਹੈ।
ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ
1849 ਤੋਂ 1914
ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਪਰਵਾਸ ਬਾਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਲਾਵਤਨੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਈ। ਹੁਨਰਮੰਦ ਕਾਮੇ ਰੇਲਵੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਗਏ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਗਏ।
ਮਲਾਇਆ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ 27 ਦਸੰਬਰ 1903 ਨੂੰ ਤਾਈਪਿੰਗ ਵਿਖੇ ਮਲਾਇਆ ਸਟੇਟ ਗਾਈਡਜ਼ ਰੈਜਮੈਂਟ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ 1925 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਵਿਆਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿਵਾਈ। 1870 ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਤਾਈਪਿੰਗ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਹਾਂਗਕਾਂਗ, ਸ਼ੰਘਾਈ, ਮਨੀਲਾ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ।[Web][EoS][EoS][EoS][EoS]
1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ
1897 ਤੋਂ 1947
ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ 1897 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੀ ਜੁਬਲੀ ਲਈ ਜਾ ਰਹੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਵਜੋਂ ਉੱਥੋਂ ਲੰਘੇ, ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਪਰਵਾਸੀ 1904 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ। 1908 ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 5,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 90 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਖ ਸਨ। ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੀ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੇ 1908 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਪੱਕਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ। ਸਰੋਤ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1906, 1907 ਜਾਂ 1909 ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ, 1907 ਵਿੱਚ ਬੈਲਿੰਘਮ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਦੀਆਂ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗੋਰਿਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨੇ ਉੱਥੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ 1912 ਵਿੱਚ ਸਟਾਕਟਨ, ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ, ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਤੱਟ ਉੱਤੇ ਵਿਤਕਰੇ ਕਾਰਨ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਬਣੀ ਅਤੇ 1914 ਵਿੱਚ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਹੋਇਆ।
ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਨੂੰ ਲੰਮੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਰੱਦ ਹੋਈ, ਅਤੇ 1936 ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣੇ। ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ। 1920ਵਿਆਂ ਤੋਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਖ਼ਲਾ ਮਿਲਣ ਲੱਗਾ, 1947 ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਦਾ ਹੱਕ ਮਿਲਿਆ, ਅਤੇ 1951 ਦੇ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤੇ ਨੇ ਨਿਰੰਤਰ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਕੋਟਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ।[EoS][EoS][EoS][Web]
ਬਰਤਾਨੀਆ
1854 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ
1854 ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੀ ਬੰਬਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1921 ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਗਏ। 1911 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ।
ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਵਸੇਬਾ ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਜਲੰਧਰ ਦੋਆਬ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖ ਮਿਡਲੈਂਡਜ਼ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਲੰਡਨ ਦੇ ਸਾਊਥਾਲ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਅਤੇ 1972 ਵਿੱਚ ਯੁਗਾਂਡਾ ਤੋਂ ਕੱਢੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਵੀ ਸਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਹੈਲਮਟ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾਨ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਛੋਟ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵੇਲਜ਼ ਦੀ 2021 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 524,000 ਸਿੱਖ ਗਿਣੇ ਗਏ, ਜੋ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 0.9 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ (12 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਅਤੇ ਸੈਂਡਵੈੱਲ (11.5 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਵਿੱਚ ਸੀ। ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਖਾਬੜਾ 1992 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਲੇਖ ਗੁਰਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਐੱਸ. ਤਤਲਾ ਦੀ Sikhs in Britain (2006) ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਅਕਾਦਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।[Web][DB][EoS][EoS][Web]
1960ਵਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ
1960ਵਿਆਂ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ
1960ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਪਰਵਾਸ ਨਿਯਮਾਂ ਨੇ ਯੂਰਪੀਆਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੁਨਰਮੰਦ ਸਿੱਖ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਏ। 2021 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ 771,790 ਸਿੱਖ ਗਿਣੇ ਗਏ, ਜੋ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 2.1 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ 1991 ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 147,400 ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤਾ ਕਰਕੇ ਓਂਟਾਰੀਓ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਅਤੇ ਐਲਬਰਟਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰੰਪਰਾ ਬਾਰੇ ਮਤਭੇਦਾਂ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਪਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਜਸਟਿਨ ਟਰੂਡੋ ਨੇ 18 ਮਈ 2016 ਨੂੰ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਏ ਸਲੂਕ ਲਈ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2008 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸਟੀਫ਼ਨ ਹਾਰਪਰ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਸਮਝਿਆ।
ਅਮਰੀਕੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਸਤੰਬਰ 2001 ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਥੇ ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਹੋਏ, ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਮਝ ਕੇ। ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਨੂੰ 15 ਸਤੰਬਰ 2001 ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਅਗਸਤ 2012 ਵਿੱਚ ਓਕ ਕ੍ਰੀਕ, ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ, ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਛੇ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ।[EoS][DB][EoS][Src][Web]
1984 ਅਤੇ ਪਰਵਾਸੀ ਸਿੱਖ
1984 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ
ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਦੀਆਂ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਪਿਆ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਵਿਦਵਾਨ, ਜਿਵੇਂ ਤਤਲਾ, ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿਚਲੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਧ ਕੇ ਉੱਭਰੀਆਂ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮਾਇਤ ਮਿਲੀ।
23 ਜੂਨ 1985 ਨੂੰ ਆਇਰਲੈਂਡ ਕੋਲ ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਉਡਾਣ 182 ਇੱਕ ਬੰਬ ਨਾਲ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਸਾਰੇ 329 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 268 ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨ। ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਿਆਤ ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਗ਼ੈਰ-ਇਰਾਦਤਨ ਕਤਲ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਮੰਨ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਉਹ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਬੱਬਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਤਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਰਮਾਰ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਵਿਰੁੱਧ ਦੋਸ਼ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਏ ਗਏ। ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਮਲਿਕ ਅਤੇ ਅਜਾਇਬ ਸਿੰਘ ਬਾਗੜੀ 2005 ਵਿੱਚ ਬਰੀ ਹੋ ਗਏ। ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਜਾਂਚ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਾਕਾਮੀਆਂ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇਸ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ ਹਮਲਾ ਆਖਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਮੁੱਦਾ ਅੱਜ ਵੀ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਤਭੇਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਿੱਖ ਕਾਰਕੁਨ ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨਿੱਝਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਸੀ, ਨੂੰ 18 ਜੂਨ 2023 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਸਰੀ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰੀ ਗਈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਟਰੂਡੋ ਨੇ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਏਜੰਸੀਆਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਏਜੰਟਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਦੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਸਫ਼ੀਰ ਕੱਢੇ। ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੁਲਿਸ ਨੇ 2024 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਦੋਸ਼ ਲਾਏ। ਜੁਲਾਈ 2026 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਗੈਂਗ ਆਗੂ ਲਾਰੈਂਸ ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਵਿਰੁੱਧ ਇਸ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਏ, ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼-ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕਿਸੇ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ ਗਿਆ।[Web][Web][Web][Web][Web][Web]
ਅਜੋਕਾ ਸਮਾਂ
2020ਵਿਆਂ
The Canadian Encyclopedia ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2.7 ਕਰੋੜ ਸਿੱਖ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 2.6 ਫ਼ੀਸਦੀ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਨਾਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਖ ਹਿੱਸਾ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, 2.1 ਫ਼ੀਸਦੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 1.7 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2 ਕਰੋੜ ਸਿੱਖ ਦਰਜ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 1.6 ਕਰੋੜ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਲਗਭਗ 58 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸਨ। ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਚੋਖੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਥਾਂ ਅਨੁਮਾਨ ਹਨ।
ਹੁਣ ਸਿੱਖ ਕਈ ਸੰਸਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ 2024 ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਿਆਰਾਂ ਸਿੱਖ ਸਨ। ਦਸਤਾਰ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾਨ, ਨਫ਼ਰਤੀ ਅਪਰਾਧਾਂ, ਅਤੇ 1984 ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਜਾਰੀ ਹਨ।[EoS][Web][Web][DB][Web]
ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਤਭੇਦ
- ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਆਬਾਦੀ
ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੈਨੇਡਾ (2021 ਵਿੱਚ 771,790) ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵੇਲਜ਼ (2021 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 524,000) ਲਈ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ, ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਅੰਕੜੇ ਅਨੁਮਾਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ 2.5 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਭਗ 2.7 ਕਰੋੜ ਹੈ।[DB][EoS][Web][Web]
- ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਹਮਾਇਤ
ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸਾਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਐਕਸਲ ਅਤੇ ਤਤਲਾ ਵਰਗੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਦਲੀਲ ਹੈ ਕਿ ਪਰਵਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਉੱਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਫ਼ਰਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਖ਼ਤਰੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।[Web][Web]
- ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨਿੱਝਰ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਪਿੱਛੇ ਕੌਣ ਸੀ
ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਏਜੰਟਾਂ ਨਾਲ ਸੰਭਾਵੀ ਸਬੰਧ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਿੱਝਰ ਨੂੰ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ ਆਖਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਨੇ ਰੱਦ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਤੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਮੁਕੱਦਮਾ ਜਾਰੀ ਸੀ।[Web]
ਤਸਵੀਰਾਂ

ਅਹਾਕਿਸਤਾ, ਕਾਊਂਟੀ ਕਾਰਕ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਫ਼ਲਾਈਟ 182 ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ। ਤਸਵੀਰ 2005 ਵਿੱਚ ਲਈ ਗਈ।
Pam Brophy, 2005-05-28.CC BY-SA 2.0. ਸਰੋਤ

1911-1912 ਦਾ Canadian Courier ਦਾ ਲੇਖ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ 'Pleading for their Wives and Children' ਹੈ। ਕਾਮਨਜ਼ ਹੋਰ ਵੇਰਵਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ ਲਈ ਪੰਨਾ ਆਪ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇ।
Unknown, 1911-1912. Public domain. ਸਰੋਤ

ਲਗਭਗ 1935 ਵਿੱਚ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਦਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਸਿੱਖ ਟੈਂਪਲ। ਕਾਮਨਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ 1945 ਵਿੱਚ ਬੰਬਾਰੀ ਨਾਲ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਈ।
Unknown, ਲਗਭਗ 1935. Public domain. ਸਰੋਤ

1914 ਵਿੱਚ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿਖੇ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਦਾ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਡੈੱਕ, ਸਾਹਮਣੇ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ, ਤਸਵੀਰ ਲਿਓਨਾਰਡ ਫ਼ਰੈਂਕ ਦੀ ਹੈ।
Leonard Frank, 1914. ਵੈਨਕੂਵਰ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ (ਕਾਮਨਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ). Public domain. ਸਰੋਤ

1914 ਵਿੱਚ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿਖੇ ਟੱਗਬੋਟ ਸੀ ਲਾਇਨ ਤੋਂ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਕਾਮਨਜ਼ 'ਤੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਫ਼ੋਟੋ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Canadian Photo Company, 1914. Public domain. ਸਰੋਤ

ਲਗਭਗ 1924-1925 ਵਿੱਚ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਸੈਕਿੰਡ ਐਵੇਨਿਊ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜਥਾ, ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Unknown, ਲਗਭਗ 1924-1925. Public domain. ਸਰੋਤ

ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ। ਕੋਈ ਤਾਰੀਖ਼ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਕਾਮਨਜ਼ ਸਿਰਫ਼ ਦਿੱਖ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Province Newspaper Collection, ਤਾਰੀਖ਼ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਾਇਦ 1940 ਤੋਂ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ. ਵੈਨਕੂਵਰ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ (ਕਾਮਨਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ). Public domain. ਸਰੋਤ