ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ

ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ 21 ਜੁਲਾਈ 1658 ਨੂੰ ਸਾਮੂਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਤਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਖ਼ਤ ਕਦਮਾਂ ਨੂੰ 1669 ਅਤੇ 1679 ਦੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 1679 ਵਿੱਚ ਜਜ਼ੀਆ ਮੁੜ ਲਾਇਆ ਗਿਆ।

ਅਹਿਕਾਮ-ਏ-ਆਲਮਗੀਰੀ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭਿਆ ਇੱਕ ਹੁਕਮ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਬੂੜੀਆ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੂਜਾ-ਅਸਥਾਨ ਸ਼ਾਹੀ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਢਾਹ ਕੇ ਉੱਥੇ ਮਸਜਿਦ ਬਣਾਈ ਗਈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਮਸਜਿਦ ਉੱਤੇ ਧਾਵਾ ਬੋਲ ਕੇ ਉੱਥੇ ਬਿਠਾਏ ਦਰਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।[EoS][(eds)]

1658 ਵਿੱਚ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਭੱਜਣ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਜਾਨਸ਼ੀਨੀ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚੇ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫਿਰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਰਾਇ ਜੀ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਰਾਮ ਰਾਇ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸੱਦਿਆ। ਸਿੱਖ ਸੋਮਾ ਗੁਰੂ ਕੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ 25 ਮਾਰਚ 1664 ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਥਾਲਾਂ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਪਰਖ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਰਾਮਾਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ 30 ਮਾਰਚ 1664 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ।[EoS][EoS][EoS]

ਸਿੱਖ ਬਿਰਤਾਂਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਈ 1675 ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤ ਜਬਰੀ ਧਰਮ-ਬਦਲੀ ਬਾਰੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਏ। ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 11 ਨਵੰਬਰ 1675 ਨੂੰ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।[EoS][EoS]

ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ 1691 ਵਿੱਚ ਨਦੌਣ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ੌਜਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ 1696 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਮੁਅੱਜ਼ਮ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ। 1705 ਵਿੱਚ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ 5-6 ਦਸੰਬਰ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ।

ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਲਿਖਿਆ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਵਿ-ਪੱਤਰ ਜੋ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਉੱਤੇ ਸਹੁੰ ਖਾ ਕੇ ਕੀਤਾ ਵਾਅਦਾ ਤੋੜਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਪੱਤਰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 20 ਫ਼ਰਵਰੀ 1707 ਨੂੰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।[EoS][EoS][(eds)]