ਮੱਕਾ, ਮਦੀਨਾ ਅਤੇ ਬਗ਼ਦਾਦ
ਬਗ਼ਦਾਦ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ
ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਬਗ਼ਦਾਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਇੱਕ ਤੁਰਕੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਵੀ।
ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਨਾਲ ਬਗ਼ਦਾਦ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਟਿਕਾਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਵਾਜ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੀਰ ਦਸਤਗੀਰ ਵੇਖਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਫ਼ਕੀਰ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਉਹ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉੱਪਰ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਜਹਾਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਪੀਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਅੱਖ ਝਪਕਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਪਰਲੇ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਜਹਾਨ ਵਿਖਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੇਠੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦਾ ਕਟੋਰਾ ਲੈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸਮਾਪਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲੁਕੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ।
ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਹੈ?
ਇਸ ਸਾਖੀ ਬਾਰੇ ਸਰੋਤ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੈ।
ਇਹ ਸੰਦੇਹਵਾਦੀ ਵਿਧੀ ਦੀ ਚੰਗੀ ਪਰਖ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਤੁਕ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਮਾਹਰ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਨੇ ਨਿਰਣਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਦਾ ਮੁੜ ਸੰਪਾਦਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਈਟ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਅਸਹਿਮਤੀ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਸੂਫ਼ੀ ਹਸਤੀਆਂ, ਅਬਦੁਲ ਕਾਦਿਰ ਜੀਲਾਨੀ ਅਤੇ ਬਹਿਲੋਲ, ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਸ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਹਰ ਹਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੈਣਾ ਪਵੇਗਾ।
- ਮੁਢਲਾ ਸਰੋਤਇੱਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਟਿਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਅਵਾਜ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪੀਰ ਦਸਤਗੀਰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੌਣ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਜਹਾਨ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। (pauris 35-36)[Src]
- ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜਇੱਥੇ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਨੁਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ 917 ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਦੀ ਫ਼ੋਟੋ ਕਦੇ 927 ਵਜੋਂ ਲਈ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਗਵਾਹ ਹਨ।[EoS]
- ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜਇੱਥੇ ਮਿਹਰਬਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਦੀ ਚੁੱਪ, ਬੀ-40 ਦੀ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਸਾਖੀ, ਅਤੇ ਵੀ. ਐੱਲ. ਮੇਨੇਜ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿਖਤ ਸ਼ਾਇਦ 1226 ਹਿਜਰੀ ਜਾਂ 1811-12 ਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਛੰਦ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ 'ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ' ਦਾ ਪਾਠ ਅਸੰਭਾਵੀ ਹੈ। (pp. 125-132)[McLeod]
- ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜਇੱਥੇ ਹਾਰਵਰਡ ਦੇ ਝਿਨਾਸੀ ਟੇਕਿਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਤੁਕ ਵਿੱਚ 'ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ' ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਬੈਠਦਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। (note, ch. on Baghdad; appendix I)[Singh]
- ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜਇੱਥੇ ਆਰ. ਐੱਸ. ਵਰਮਾ ਦਾ 1970 ਦਾ ਪਰਚਾ ਮੁੜ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਕਲਿਓਡ ਦੇ ਸ਼ੰਕਿਆਂ ਨੂੰ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 917 ਦਾ ਪੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਵਰਮਾ ਦਾ ਤਾਰੀਖ਼-ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਜੋੜ ਵੀ ਹੈ। (pp. 276-277)[Singh]
- ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜਇੱਥੇ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਇੱਕ ਚੋਲੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਗ਼ਦਾਦ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ 1828 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ।[EoS]
