ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣਾ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ
ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਚਾਦਰ
ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਰੀਰ ਬਾਰੇ ਝਗੜੇ, ਅਤੇ ਚਾਦਰ ਹੇਠ ਸਿਰਫ਼ ਫੁੱਲ ਰਹਿ ਗਏ।
ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਖ਼ਬਰ ਫੈਲੀ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਆਏ। ਜਾਨਸ਼ੀਨ ਥਾਪਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਇੱਕ ਸੁੱਕੀ ਕਿੱਕਰ ਹੇਠ ਬੈਠੇ, ਜੋ ਹਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਝਗੜਨ ਲੱਗੇ: ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਦਫ਼ਨਾਉਣਾ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਹਿੰਦੂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਫੁੱਲ ਰੱਖਣ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਜਿਸ ਦੇ ਫੁੱਲ ਤਾਜ਼ੇ ਰਹਿਣ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰ ਲਵੇ। ਸੋਹਿਲਾ, ਆਰਤੀ ਅਤੇ ਜਪੁ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸਲੋਕ ਸਮੇਤ ਸ਼ਬਦ ਗਾਏ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਚਾਦਰ ਲਈ ਅਤੇ ਲੇਟ ਗਏ।
ਜਦੋਂ ਚਾਦਰ ਚੁੱਕੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਅਲੋਪ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਫੁੱਲ ਤਾਜ਼ੇ ਸਨ। ਹਰ ਧਿਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਲਿਆ।
ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ, ਇੱਕ ਸੂਫ਼ੀ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਰੀਦ, ਜੋ 1647 ਤੱਕ ਲਿਖ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਨੇ ਉਸ ਥਾਂ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ। ਜਦੋਂ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਝਗੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਦੋ ਸਰੀਰ ਹੋ ਗਏ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਮੁਰੀਦ ਰਾਵੀ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਹੁਣੇ ਪਰਲੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਛਕਿਆ ਹੈ।
ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਹੈ?
ਇਸ ਸਾਖੀ ਬਾਰੇ ਸਰੋਤ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੈ।
ਸਾਖੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਉਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਸੁਣਾਏ ਰੂਪ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ 1647 ਮਿਥੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੱਕੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੁਰਾਤਨ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਪੁਰਾਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਵੇ।
- ਬਾਅਦ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਇੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ: ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਫੁੱਲ, ਫ਼ੈਸਲੇ ਲਈ ਤਾਜ਼ਗੀ, ਇੱਕ ਚਾਦਰ, ਸ਼ਬਦ, ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਸਰੀਰ ਅਲੋਪ। (pp. 50-51)[McLeod]
- ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜਇੱਥੇ ਝਗੜੇ ਲਈ ਪੁਰਾਤਨ ਅਤੇ ਬੀ-40 ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। (p. 255)[McLeod]
- ਮੁਢਲਾ ਸਰੋਤਇੱਥੇ 1647 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਸੁਣਾਇਆ ਇੱਕ ਰੂਪ ਦਰਜ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਮੁਰੀਦ ਰਾਵੀ ਪਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[(translator)]
- ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜਇੱਥੇ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਨੂੰ ਦੰਤ-ਕਥਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਬੀਰ ਜੀ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੀ ਸਾਖੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। (p. 101)[McLeod]
