ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰ
ਸੁਮੇਰ ਪਰਬਤ ਅਤੇ ਸਿੱਧ
ਸਰੋਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਪਰਬਤ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੋਗ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਤਨ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤੇ।
ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਸੁਮੇਰ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਗੋਰਖ ਅਤੇ ਚੌਰਾਸੀ ਸਿੱਧਾਂ ਨੂੰ ਬੈਠੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਕੌਣ ਲਿਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਕੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕੀ ਹਾਲ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੱਚ ਮੱਧਮ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਝੂਠ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਲੁਕੇ ਹਨ।
ਸਿੱਧ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਹਸਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੱਪਰ ਫੜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਚਸ਼ਮੇ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਲਾਲ ਅਤੇ ਰਤਨ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਕੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉੱਥੇ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿੱਧ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਹੀ ਜਿੱਤੇ ਗਏ।
ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਹੈ?
ਇਸ ਸਾਖੀ ਬਾਰੇ ਸਰੋਤ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੈ।
ਕੁਝ ਲੇਖਕ ਸੁਮੇਰ ਨੂੰ ਕੈਲਾਸ਼ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਮੈਕਲਿਓਡ ਇਹ ਪਛਾਣ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
- ਮੁਢਲਾ ਸਰੋਤਇੱਥੇ ਸੁਮੇਰ, ਗੋਰਖ ਅਤੇ ਚੌਰਾਸੀ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲ, ਹੇਠਾਂ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਯੁੱਗ ਬਾਰੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ, ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਚਸ਼ਮੇ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਭੇਜੇ ਕਟੋਰੇ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। (pauris 28-31)[Src]
- ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜਇੱਥੇ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਤਕੜੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਬਤ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਹੈ, ਸਿੱਧ ਹੋਰ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਸਾਖੀ ਸ਼ਾਇਦ ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਦੇ ਕੁਝ ਸਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀ, ਭਾਵੇਂ ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਸਵਾਲ ਅਣਨਿਰਣਿਤ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। (pp. 119-122)[McLeod]
- ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜਇੱਥੇ ਸੁਮੇਰ ਨੂੰ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀਆਂ ਦੰਤ-ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।[EoS]
- ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜਇੱਥੇ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਧ ਗੋਸਟਿ ਵਿੱਚ ਸੁਮੇਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਹੋਈਆਂ ਚਰਚਾਵਾਂ ਦੇ ਨੁਕਤੇ, ਚਿੰਤਨ ਭਰੀ ਯਾਦ ਵਜੋਂ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।[EoS]
