ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬ

ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਡਾ. ਜੌਨ ਲੌਗਿਨ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 1850 ਵਿੱਚ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ 8 ਮਾਰਚ 1853 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਪਤਿਸਮਾ ਦੇ ਕੇ ਈਸਾਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 1854 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਗਏ। ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਕੌਰ ਚੁਨਾਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਨੇਪਾਲ ਚਲੇ ਗਏ, 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1849 ਨੂੰ ਕਾਠਮੰਡੂ ਪਹੁੰਚੇ, ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਉੱਥੇ ਰਹੇ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨਹੀਂ ਚਲੇ ਗਏ। 1 ਅਗਸਤ 1863 ਨੂੰ ਕੈਨਸਿੰਗਟਨ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।

ਚੇਲਿਆਂਵਾਲਾ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਲੜ ਚੁੱਕੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਭਾਈ ਮਹਾਰਾਜ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਟਾਕਰੇ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 28 ਦਸੰਬਰ 1849 ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ 5 ਜੁਲਾਈ 1856 ਨੂੰ ਕਾਲ ਕੋਠੜੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।

ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਕਾਲੀ ਦਸਤੇ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। 1851-52 ਅਤੇ 1855-56 ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਖ਼ਾਲਸਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਮੁੜ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ 1901 ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਸੌ ਨਿਹੰਗ ਬਚੇ ਸਨ।[EoS][EoS][EoS][EoS][EoS]

1783 ਵਿੱਚ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਬਾਬਾ ਦਿਆਲ ਜੀ ਨੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿੱਚ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1808 ਵਿੱਚ ਅਨੰਦ ਰੀਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਨਿਰੰਕਾਰ, ਅਰਥਾਤ ਆਕਾਰ-ਰਹਿਤ ਪ੍ਰਭੂ, ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਅਖਵਾਏ।

ਹਜ਼ਰੋ ਦੇ ਬਾਬਾ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਾਦੇ ਭਗਤੀ ਭਰੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਸਨ, ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਗਏ ਅਤੇ ਭੈਣੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੇਂਦਰ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ। 1857 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ, ਨਾਮਧਾਰੀਆਂ, ਲਈ ਇੱਕ ਮਰਯਾਦਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ; ਮਸਤੀ ਵਿੱਚ ਕੂਕਾਂ ਮਾਰਨ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੂਕੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਾਮਧਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮਾਸ, ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਕਬਰ ਪੂਜਾ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕੀਤੀ, ਕੁੜੀਮਾਰ ਅਤੇ ਦਾਜ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਕੂਲਾਂ, ਅਦਾਲਤਾਂ ਅਤੇ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਕੇ ਘਰ ਦੇ ਕੱਤੇ-ਬੁਣੇ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਉਹ ਬਾਈ ਨਿਯੁਕਤ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਆਪਣੀ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1863 ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਰੱਖਿਆ।

1871 ਵਿੱਚ ਨਾਮਧਾਰੀਆਂ ਨੇ ਗਊ ਮਾਸ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਦੇ ਮਸਲੇ ਉੱਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਰਾਏਕੋਟ ਵਿੱਚ ਕਸਾਈਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। 15 ਜਨਵਰੀ 1872 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੇ ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। 17 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ 68 ਜਣਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਬਰਮਾ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ 29 ਨਵੰਬਰ 1885 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।[EoS][EoS][EoS]

1873 ਦੀਆਂ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਤੋਰਿਆ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਦੇ ਚਾਰ ਸਿੱਖ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਈਸਾਈ ਬਣਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਬਾਰੇ ਨਿਰਾਦਰ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ। ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਾਂਵਾਲੀਆ, ਬਾਬਾ ਖੇਮ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ, ਕੰਵਰ ਬਿਕਰਮਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 30 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਇਕੱਠ ਸੱਦਿਆ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਸਮੀ ਇਜਲਾਸ 1 ਅਕਤੂਬਰ 1873 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਇਆ।

ਇਸ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਾਪਣਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2 ਨਵੰਬਰ 1879 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਭਾ ਬਣੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਭਾਈ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਹਿੰਦੂ ਅਮਲ ਅਤੇ ਬੇਦੀ ਅਤੇ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਨੇੜਤਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਲਾਹੌਰ ਧੜਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਧਰਮ ਮੰਨਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਬਹਿਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਸਿੱਖ ਹਿੰਦੂ ਹਨ। ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਨੇ 1898 ਵਿੱਚ 'ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂ' ਛਾਪੀ। ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ 5 ਮਾਰਚ 1892 ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਚੀਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ 30 ਅਕਤੂਬਰ 1902 ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਹੋਇਆ।

ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ 1894 ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਟ੍ਰੈਕਟ ਸੁਸਾਇਟੀ ਅਤੇ 1899 ਵਿੱਚ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ 'ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਮਾਚਾਰ' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲਾਂ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। 1909 ਦੇ ਅਨੰਦ ਮੈਰਿਜ ਐਕਟ ਨੇ ਸਿੱਖ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ।[EoS][EoS][EoS][EoS][EoS]

ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਐਲਵੇਡਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਠਾਠ ਨਾਲ ਰਹੇ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਾਈ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਬਾਰੇ ਇੰਡੀਆ ਆਫ਼ਿਸ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ, ਅਤੇ 1884 ਵਿੱਚ ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਾਂਵਾਲੀਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਦੀਆਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਆਏ।

ਉਹ 31 ਮਾਰਚ 1886 ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਤੁਰੇ ਅਤੇ ਅਦਨ ਵਿੱਚ ਰੋਕ ਲਏ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ 25 ਮਈ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਣ ਲਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਰੂਸੀ ਫ਼ੌਜ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣਗੇ। ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ 18 ਅਗਸਤ 1887 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੱਕ ਪਾਂਡੀਚਰੀ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਉਸੇ ਸਾਲ ਰੂਸ ਗਏ, ਪਰ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਿਆ।

ਅਧਰੰਗ ਦੇ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 22 ਅਕਤੂਬਰ 1893 ਨੂੰ ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਲਵੇਡਨ ਵਿਖੇ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।[EoS][EoS]

ਸਿੱਖ ਮਰਦ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮੇ। 12 ਸਤੰਬਰ 1897 ਨੂੰ ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਵਿਖੇ 36ਵੀਂ ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੀ ਇੱਕ ਟੁਕੜੀ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਓਰਕਜ਼ਈ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਦੀ ਕਬਾਇਲੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਛੇ ਘੰਟੇ ਇੱਕ ਸਿਗਨਲ ਚੌਕੀ ਸੰਭਾਲੀ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ। ਸਰੋਤ 21 ਤੋਂ 22 ਬੰਦੇ ਗਿਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਇੱਕ ਗ਼ੈਰ-ਲੜਾਕੂ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸੁੰਗੜਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਕਾਰਨ ਵੀ ਮਰਦ ਵਿਦੇਸ਼ ਗਏ, ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ। ਮਲਾਇਆ ਵਿੱਚ 27 ਦਸੰਬਰ 1903 ਤੋਂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਸੀ। 1908 ਤੱਕ ਲਗਭਗ 5,000 ਭਾਰਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਸਿੱਖ ਸਨ, ਕੈਨੇਡਾ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਉਤਰਾਈ ਫ਼ੀਸ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ।[EoS][EoS][EoS][EoS][Web][Web][Web]

ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਤੱਟ ਉੱਤੇ ਨਸਲਵਾਦ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਦ ਪੈਸੀਫ਼ਿਕ ਕੋਸਟ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਅਤੇ ਸਕੱਤਰ ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਸਨ। ਇਸ ਦਾ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਪਰਚਾ 'ਗ਼ਦਰ', ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਬਗ਼ਾਵਤ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਵੰਬਰ 1913 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ, ਅਤੇ ਲਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸੇ ਤੋਂ ਪਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਮੈਂਬਰ ਸਿੱਖ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਇਨਕਲਾਬ ਸੀ।

1914 ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਲਈ ਜਪਾਨੀ ਜਹਾਜ਼ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਕਿਰਾਏ ਉੱਤੇ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜਹਾਜ਼ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ 23 ਮਈ ਨੂੰ 376 ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਜਣਿਆਂ ਨੂੰ ਉਤਰਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਇਹ 29 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਜਬਜ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਝੜਪ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਵੀਹ ਜਣੇ ਮਾਰੇ ਗਏ।

ਜੰਗ ਛਿੜਨ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗ਼ਦਰੀ ਘਰ ਪਰਤ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਅੱਗੇ ਕਰ ਕੇ 19 ਫ਼ਰਵਰੀ 1915 ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਦਾ ਭੇਤ ਮੁਖ਼ਬਰ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਵਿੱਚ 291 ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 42 ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਵੀ ਸਨ, ਅਤੇ 114 ਨੂੰ ਉਮਰ ਭਰ ਲਈ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ। ਫ਼ਰਵਰੀ 1915 ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਬਗ਼ਾਵਤ ਵੀ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।[EoS][EoS][EoS][EoS][EoS][Grewal]

ਮਈ 1913 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਨਵੀਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਸੁਆਰਨ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਦੀ ਇੱਕ ਕੰਧ ਢਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਰੋਸ ਜੰਗ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ 1920 ਵਿੱਚ ਸੇਵਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜਥਾ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉਸਾਰਨ ਲਈ ਤੁਰਿਆ, ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਕੰਧ ਮੁੜ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ।

ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਵਿੱਚ ਰੌਲਟ ਐਕਟ ਵਿਰੁੱਧ ਰੋਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਗਵਰਨਰ ਸਰ ਮਾਈਕਲ ਓਡਵਾਇਰ ਨੇ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਦੋ ਸਥਾਨਕ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਰੋਸ ਮਾਰਚ ਕਰ ਰਹੀ ਭੀੜ ਉੱਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ। ਫਿਰ ਦੰਗਾਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪੰਜ ਯੂਰਪੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ-ਜਨਰਲ ਡਾਇਰ ਨੇ 12 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ।

13 ਅਪ੍ਰੈਲ, ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਲੋਕ ਜੱਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਉਹਾਰ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਆਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਵੀ ਸਨ। ਡਾਇਰ ਸ਼ਾਮ ਲਗਭਗ 5.15 ਵਜੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ, ਬਿਨਾਂ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇ, ਉਸ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ ਭੀੜ ਉੱਤੇ 1,650 ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ। ਸਰਕਾਰੀ ਗਿਣਤੀ 379 ਮੌਤਾਂ ਅਤੇ 1,200 ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਸੀ। ਪੰਡਿਤ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਤਾਂ 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਨ।

ਹੰਟਰ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਡਾਇਰ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਰੋਸ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਹੋਰ ਹਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਊਧਮ ਸਿੰਘ, ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਯਤੀਮ ਜੋ ਉਸ ਦਿਨ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਨੇ 13 ਮਾਰਚ 1940 ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਓਡਵਾਇਰ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ 31 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।[EoS][EoS][EoS][Grewal]